18 Nentor 2017
 Facebook Twitter YouTube 
RAPORTO
Na kontaktoni në info@shkodrapress.com - E hene, 14 Prill 2014 16:36
Na shkruani për çdo shqetësim që doni të bëni publik në info@shkodrapress.com - E merkure, 10 Dhjetor 2014 22:36

Rozafa Shpuza /

Ata sfidojnë indiferentë zhumhurin qytetas e nuk bahen merak se kanë bjerrë amanetin e të parëve. Mjerisht, qejtë e rrugave belbin pa mujt' me lehë e përherë e ma rrallë i ulërijnë hanës së plotë.

Prajtaz, ato tubohen natën, kur muzgu ka ngrehë rrëshqanë të lehunat e njerëzve, që mbajnë mbas vedit nji kone delikate, me shpresë se ajo kafshëz po jua zbutë shpirtin sadopak.

Ecin në grupe përgjatë lumit, përshëndeten me lypsarët që ua kanë zanë strofullat nën urë, ju lëpihen ndër kambë fshesareve në shenjë dashnie, sfidojnë të qetë policët rrugorë, shumohen ndër orgji të ethshme, që nuk zgjasin ma shumë se rindezja e të kuqes së semaforit...

Qejtë e rrugave nuk ju afrohen ma plehnave. Vaktet i hanë të freskëta nën dritaret e pallateve, nga ku fluturojnë të lidhuna ny veset e injorantëve.

Rrallë hasë tuba qejsh që kanë nji kryetar, zakon fort i moçëm ky i fisit të tyne. Ata tanë ndjehen, pa përjashtim, të denjë për atë post, qysh prej ma plakut deri te këlyshi rishtak.

Qejtë e rrugave i janë përshtatë ma s’mirit këtij qyteti mjeran: qimet ju kanë marrë grinë e ngrehinave shterpe, sytë kanë përpie pisllekun e lumit, bishti ju rrin mes shalëve për me u mëshirue prej shkelmave të kalimtarëvë... Nji vath i verdhë i ka damkosë si qej rrugash e ata e dinë mirë se mbijetesa me qeniet që ua vodhën të lehunën, asht fort e vështirë...

 

Shkodra Press

 

 

 

Zija Vukaj/ 

Aty në pedonalen e qytetit tim, ku përqafohen dashuritë e feve të mëdha abrahamike, mes bustit hyjnor të Nënë Terezës dhe xhamisë madhështore Ebu Bekër dëgjoj tingujt e zvargur të një klarinete, që ia merr me të qarë një melodie vajtimtare me jonet e një muzike melankolike me motive jugore, brenda të cilave dergjet një dhimbje e thellë njerëzore që jehon atyre hapësirave plot jetë. Afrohem për të parë se nga vijnë ata tinguj në atë vend lumturie, që është skena e teatrit të panaireve të përjavshme, e parakalimit të turistëve, e tribunave elektorale, e tufave të të rinjve, e pasarelave të njerëzve që duan të bëjnë përshtypje, e ndonjë politikani që ka ardhur të soditë provincën, i shoqëruar nga shpurat vendëse dhe shoh: një burrë i ulur mbi lastrat e ftohta të pedonales, me një klarinetë në dorë dhe me një kuti kartoni përpara. Brenda kutisë së kartonit ca para të prerjeve më të vogla që dhembshuria njerëzore i ka hedhur aty, duke u udhëzuar nga një mbishkrim i vendosur pjerrtazi anash kutisë, ku flitet për një fëmijë me një sëmundje të rëndë që pret të shërohet nga kontributi i kalimtarëve. Dhe tingujt vajtimtarë të klarinetës, të ekzekutuar nga babai i atij fëmije, janë preludi, lutja, shpresa dhe sfondi i një drame personale që prek disa prej kalimtarëve dhe shkon pa u vënë re prej shumicës që është në hallet apo qejfet e veta dhe e ka temperaturën e ndjeshmërisë më të ftohtë se lastrat e pedonales mbi të cilat është ulur këmbëkryq muzikanti. Fëmija i sëmurë në shtëpi dhe burri me klarinetë në pedonale! Të dy me shpresë! Po të bisedonim me fëmijën, do të kishim pak a shumë një dialog të tillë: “Çfarë ke?” “Jam i sëmurë rëndë dhe pres të shërohem, kam shumë shpresë, sepse babai im po punon përditë për mua.” Dhe babai vërtet punon përditë. Dhe punon mirë. Më mirë se shumë baballarë miliarderë. Gishtat e tij të stërvitur e luajnë me besnikëri atë motiv dhimbjeje. Asnjë notë nuk e luan gabim. Edhe semitonet i ka virtuoze. Por vijën melodike nuk e ndryshon. Ajo është gjetja e tij. Është lajtmotivi i tij dhe i kohës. Kur ndonjë kalimtar bujar hedh diçka në kuti, për një çast e shkëput vijën melodike dhe thotë “Faleminderit”. Pastaj sytë e tij mbyllen përgjysmë dhe gjithë fizionomia e tij kalon në transin e vuajtjes dhe të fatalitetit të vet nën vellon e asaj melodie të trishtuar. Dhe anash tij pluskojnë biseda për transaksione, udhëtime, trafiqe, emërime, zgjedhje, modë etj. Njerëz të pasur që vijnë nga Tirana për të inspektuar vilat e tyre të papërdorura prej shumë kohësh, sepse nuk e kanë mbaruar axhendën e udhëtimeve nëpër botë dhe garën e qejfeve me homologët, nuk kanë mundësi t’i shohin këto skena nga lartësia e fuoristradave të tyre apo nga velloja e xhamave të zinj të makinave të fundit që i kanë blerë me djersën e ballit. Por shpresa e babait muzikant vazhdon. Po kështu edhe shpresa e fëmijës së sëmurë rëndë që pret.

 

Shkodra Press

Nga Javier Cerkas Mena 

Përgatiti Zija Vukaj

 

E dimë ç’është intelektuali: bëhet fjalë për një person që, përveçse i kushtohet profesionalisht një veprimtarie intelektuale për të cilën ka arritur njëfarë shkalle njohjeje, ndërhyn në debatin publik. E dimë edhe kur e si lind. Sipas Stefan Kolinit, e para herë që u përdor termi intelektual si emër është viti 1815 dhe në një tekst të Bajronit, por figura e intelektualit apo, të paktën, trajta e tij ka ekzistuar më parë. Në fakt, kur në 1784 Kanti pohon se një nga kushtet e iluminizmit qëndron në faktin se individi mund t’i japë arsyes një përdorim publik, duke kuptuar me përdorim publik “atë që në cilësinë e mësuesit, mund të bëhet përballë publikut të madh të botës së lexuesve”, në realitet përkufizon funksionin e filozofit, i cili nuk është tjetër veçse paraardhësi direkt i intelektualit; funksioni apo të paktën një pjesë e funksionit: pjesën tjetër- atë të të qenit “burimi i fundit i të gjitha viktimave të padrejtësisë ligjore”, për ta thënë me fjalët e Alen Mink- e shtjellonte si pak kush Volteri, prototipi i filozofit dhe ndoshta intelektuali i parë modern. Dhe më në fund e dimë që figura dhe emërtimi i intelektualit nuk u institucionalizua deri në fund të shekullit XIX, kur shpërtheu në Francë çështja Dreyfus, ashtu siç e dimë se duke filluar që atëherë intelektuali fitoi një autoritet dhe rëndësi të tillë, sa mund të flitet për shekullin XX si shekulli i intelektualëve. Me gjasë ka qenë, sidomos në Francë. Natyrisht, shumë intelektualë nuk qenë besnikë të fisnikërisë teorike të origjinave të tyre: nuk krijuan një ledh kundër padrejtësisë, as nuk qenë ajo çfarë intelektuali (apo filozofi) ishte për Kantin, domethënë një lloj zëvendësi laik i priftërinjve, i destinuar të mos predikonte dogma si priftërinjtë, por të ushtrohej në përdorimin e arsyes me qëllimin për të eliminuar obskurantizmin dhe injorancën.

Jo: realiteti është se intelektuali predikoi zëvendësimin e një dogme me një tjetër, hoqi dorë nga liria e arsyes për t’iu nënshtruar në mënyrë unanime sloganeve, justifikoi mizoritë më të këqija, të përhapura apo qe i pazoti të denonconte gënjeshtrat më flagrante dhe përdori kauzat që promovonte për t’u bërë publicitet, duke i mbështetur jo se ishin të drejta apo të respektueshme, por për favoret që mund t’i siguronin, i bashkuar me kryelartësinë e shumë të tjerëve, me nazet e tyre, me kotësinë e tyre, me egoizmin e tyre, me lehtësinë e tyre për t’iu dorëzuar radikalizmit absolutist e ireal dhe me mungesën e tyre të ndjenjës së përbashkët; kjo i shndërroi intelektualët në një kastë fëmijësh të llastuar. “Çdo ide e gënjeshtërt përfundon në gjak”, shkruan Albert Kamy, “por bëhet fjalë gjithmonë për gjakun e të tjerëve. Kjo shpjegon faktin që disa prej mendimtarëve ndihen të lirë të thonë çdo gjë.” Kështu ka qenë, fundja, nuk është aq e çuditshme: ashtu si emfaza mbi të vërtetën denoncon gënjeshtrën, emfaza mbi përgjegjësinë e shkrimtarit qe një maskim i përkryer i papërgjegjshmërisë së përkryer të shkrimtarit. Kjo ka ndodhur sidomos në gjysmën e shekullit të kaluar e sidomos në Paris, kur Parisi ishte akoma Paris; domethënë, qendra kulturore e botës. Prandaj është e kuptueshme pse dy a tri dekada më vonë, ndërsa Sartri, përfaqësuesi më i madh i atyre intelektualëve, vdiste në shtëpinë e tij pariziane, diskreditimi i kategorisë ishte i tmerrshëm.

Kanë ndryshuar gjërat në këto tridhjetë vitet e fundit? Natyrisht; por, respekti ndaj intelektualit është përkeqësuar, të paktën për opinionin e shumicës, sipas të cilit po asistojmë apo tashmë kemi asistuar në fundin e intelektualëve. Përshtypja ime, megjithatë është e kundërta: jo vetëm nuk besoj se janë zhdukur intelektualët, por besoj se tani janë më intelektualë se kurrë. Është e vërtetë se këta intelektualë nuk janë më të njëjtë me ata të parët e meqë jeta sociale funksionon në të njëjtën mënyrë me natyrën- ku asgjë nuk krijohet as nuk shkatërrohet, por vetëm shndërrohet- intelektualët kanë ndryshuar në mënyrë thelbësore: për shembull, nuk ekziston më (ose është shumë i rrallë) intelektuali dogmatik, i instaluar, siç thotë Toni Judt “në sigurinë që rrjedh nga një kulturë politike e përmbytur nga besimi, nga njohja e ca të vërtetave të thjeshta rreth historisë e shoqërisë”. Nuk ekziston më, për fat, duhet thënë. Por duhet thënë edhe se në shoqëritë tona, thuajse nuk ekziston një shkrimtar, një gazetar apo një person me njëfarë rëndësie shoqërore- përfshij kineastët, aktorët apo këngëtarët- që në deklaratat e tyre nuk prononcohen për çështje publike, gjë e cila i shndërron menjëherë në intelektualë.

Në vendin tim, për të mos shkuar larg, është e vështirë të mendosh një shkrimtar pak a shumë të njohur që të mos ketë një rubrikë në ndonjë gazetë apo të mos shfaqet në ndonjë transmetim radiofonik ose edhe televiziv e të mos prononcohet me qartësi të madhe a të vogël për çështjet politike, gjë që e shndërron edhe atë në intelektual, i pëlqen apo jo etiketimi. Unë për vete shkruaj çdo pesëmbëdhjetë ditë në një gazetë, prandaj jam edhe unë- Zoti më faltë- një intelektual: prova është se në artikujt e mi nuk flas vetëm për atë që më përket mua, por edhe për atë që u përket lexuesve të mi, domethënë polis- it, fjalë, që siç dihet, në greqisht tregon qytetarin, por edhe qytetarinë dhe që është origjina e fjalës sonë “politikan”. Dikush mund të më pyesë pse e bëj, pse shkruaj për politikën: edhe unë e pyes shpesh veten, sepse jam i vetëdijshëm për problemet që dalin për një romancier që implikohet në të. Një prej tyre është, siç thotë Milan Kundera, është se romancieri mund të arrijë të jetë më i njohur për opinionet e tij politike se sa për romanet e tij, ndërsa më të mirën që ka për të thënë e thotë me romanet e tij, jo me opinionet e tij politike. Një problem tjetër- mbase akoma më shqetësues- është se në shumë kuptime, zanati i romancierit dhe ai i intelektualit janë jo vetëm të ndryshëm, por të kundërt.

Romancieri formulon pyetje, mbjell dyshime, krijon paradokse, fut kundërshti dhe nuk jep kurrë përgjigje; ose përgjigjet e tij janë me dy kuptime, kundërthënëse, thellësisht ironike; nuk them se në rrethane normale, intelektuali (ose romancieri që bën intelektualin) nuk mundet apo nuk do të bëjë të njëjtën gjë në komentet e tij dhe në reflektimet e tij mbi aktualitetin, duke mbjellë dyshime, dykuptimësi apo mëdyshje dhe duke formuluar pyetje mbi to. Por fakti është se, për sa u përket dyshimeve, dykuptimësisë dhe mëdyshjes që mund të mbjellë, në situatë ekstreme- që janë ato që e përkufizojnë intelektualin, ashtu siç përkufizojnë të gjithë njerëzit- intelektuali nuk mund të shmanget të marrë pjesë, duhet të pranojë ose të kundërshtojë, të bjerë në ujdi ose të rebelohet, të thotë po ose jo: edhe nëse nuk heq dorë nga të bërit pyetje, fundja, të paktën në ato raste duhet të japë përgjigje të qarta, të kthjellëta, taksative. Kjo e largon krejtësisht prej romancierit, kur nuk vihet kundër tij apo nuk bëhet armiku i tij. Kjo tregon se romancieri që pranon të rrezikojë të ndërhyjë në jetën publike për çfarëdo lloj motivi- për mburrje, nga ankthi i famës, ngaqë e sheh si detyrim apo impuls për ta bërë; ose thjesht nga frika se e sheh veten të përpirë nga autizmi narcistik që e rrethon vazhdimisht, duke e kërcënuar ta shndërrojë në një palaço pa shërim- duhet ditur se mund të shndërrohet në një individ të ndarë.

Nuk është për t’u përjashtuar që kjo ndarje (përçarje) mund të jetë e favorshme dhe romancieri e intelektuali të stimulohen në mënyrë reciproke duke ushqyer njëri- tjetrin, në mënyrën që njëri i jep tjetrit atë që i mungon (dhe anasjelltas) apo edhe të përplasën, në mënyrë që të dy të dalin më të fortë nga lufta; por duhet të mos e injorojnë njëri- tjetrin: ndoshta gjëja më e lehtë është që ajo përçarje të mos jetë vdekjeprurëse dhe qartësitë e saktësitë e detyrueshme të intelektualit të mos shtypin paqartësitë, dykuptimësitë dhe paradokset e romancierit. Sidoqoftë, një gjë është e sigurt: cilado qoftë bashkëjetesa e këtyre dy personazheve në të njëjtin njeri, me siguri do të jetë e rrëshqitshme dhe konfliktuale. Mund të numërohen të tjera rreziqe me të cilat përballet çdo romancier që ndërhyn në debatin publik; por, po ta mendojmë mirë, pyetja kryesore nuk është pse duhet ta bëjnë romancierët edhe duke e ditur se mund të gabojnë, por pse nuk e bëjnë romancierët, duke e ditur se mund të godasin në shenjë: tekefundit, romancieri është një qytetar si gjithkush tjetër dhe ka një përgjegjësi aq sa si romancier edhe si qytetar. Nuk kam një përgjigje për këtë pyetje, por sa herë që ia bëj vetes më kaplon kujtimi i ca fjalëve të Ezra Pound- it, që nuk ishte një romancier, por ndërhynte si shumë të tjerë në debatin publik, duke gabuar si mjaft të tjerë: “Do të bëj deklarata që pak njerëz ia lejojnë vetes, sepse do të vinin në rrezik të ardhurat e tyre apo prestigjin e tyre në botët përkatëse profesionale dhe këtë mundësi e ka vetëm një shkrimtar, sepse është i lirë. Mundet që unë të jem një i çmendur, që e vë në përdorim këtë liri, por do të isha i poshtër po të mos e bëja.”

Një gjë është e qartë: meqenëse ka më shumë se kurrë intelektualë në qarkullim- edhe vetëm për faktin që ka më shumë mjete komunikimi se kurrë dhe ato ushqehen në pjesën më të madhe prej opinioneve dhe pozicionimeve të personave të njohur- duhet riformuluar menjëherë detyra e intelektualit; të pajiset kjo figurë në teori e diskredituar, por në praktikë shumë e gjallë, me një funksion të ri dhe madje me një emër të ri. Si bëhet? Natyrisht që nuk kam as idenë më të vogël. E vetmja gjë që di është se do të isha entuziast nëse intelektuali i ri do të ndërhynte në jetën publike me tonin dhe qëndrimin e qytetarit të thjeshtë; jo me atë të intelektualit; veç të mos marrë pamje pompoze e gjeste prej orakulli, me pretendimin e epërsisë morale dhe komoditetin e sigurisë së dogmave apo të përkrahjes së partive; të administronte me kujdes, po qe nevoja me koprraci, deklarimet e tij publike dhe raportet me mediat, duke iu kundërvënë pangopësisë së tyre që nuk bën dallim. Do të marrosesha nga kënaqësia, nëse intelektuali i ri do t’i rezistonte me shpatë zhveshur tundimit më dinak që e kërcënon dhe që është të besuarit se zotëron të vërtetën; të vinte vazhdimisht në diskutim idetë e tij e të kuptonte se kritika fillon me vetëkritikën dhe ironia me vetironinë; nëse njëherë e mirë do t’i futej në kokë se morali i paraprin politikës dhe se është e pamundur të jesh intelektual i ndershëm pa qenë njeri i ndershëm, edhe pse ekziston drejtësia morale pa drejtësinë politike (meqenëse njerëzit e ndershëm nuk janë të përjashtuar nga kryerja e gabimeve të vlerësimit), nuk ekziston drejtësia politike pa drejtësinë morale (meqenëse ekzistojnë të poshtrit e kauzave të mira, por kauzat e mira ndoten gjithmonë nga të poshtrit).

Do të kërceja nga gëzimi, nëse intelektuali i ri do ta dominonte paraardhësin e vet jo vetëm me forcën e inteligjencës e të njohjes, por edhe me përulësinë dhe bujarinë; e natyrisht me respektin për të vërtetën dhe të mos harronte për asnjë çast që, të paktën, në rastin e tij drejtësia morale varet nga kapaciteti i tij i reflektimit me vëmendjen më të madhe, për të formuluar ide korrekte apo që atij i duken korrekte dhe të veprojë në përputhje me to e jo me çfarë i përshtatet të mendojë, edhe nëse e bën të paragjykojë karrierën, reputacionin dhe xhepat e tij.

Dhe, më besoni, do të isha gati të mësoja t’i bija kastanjetës apo në mungesë të saj trombonit, në këmbim të faktit që intelektuali i ri të mënjanohej nga çdo besim politik, përveç besimit në demokraci, duke e kuptuar këtë të fundit si një sistem politik i papërsosur- e vetmja demokraci e përsosur është diktatura- por pafundësisht e përsosshme. Gjithë kjo është dëshirorja e një njeriu që nuk beson tek e dëshirueshmja. Në realitet, ajo që më duket e domosdoshme tek intelektuali i ri, është e vetmja gjë, shumë më pak e sofistikuar apo më elementare se të mëparshmet, edhe pse shumë më e vështirë. Po e shpjegoj.

Kur isha tetëmbëdhjetë vjeç gabohesha edhe në këtë: Borghesi nuk ka jetuar i mbyllur në erudicionin e pafund të bibliotekës së tij, as Kafka në ndriçimin marramendës të anktheve të veta. Të dy ishin heronjtë e mi në moshën tetëmbëdhjetë vjeç dhe janë akoma në moshën pesëdhjetë e dy, por tani e di që as njëri, as tjetri nuk ishin ashtu siç kujtoja unë se ishin. Borghesi nuk e injoroi kurrë politikën me intelektualizmin e tij olimpik, përkundrazi: qysh i ri u entuziazmua nga revolucioni rus, i rritur luftoi peronizmin e mbrojti demokracinë dhe në fund të jetës mbështeti ndonjë diktaturë latino-amerikane, një gabim për të cilin u pendua menjëherë. Sa për Kafkën, ai e ka ndjekur me vëmendje jetën politike të vendit të tij, aq sa shkonte shpesh nëpër takime elektorale dhe në manifestime politike, veçanërisht të liderëve socialdemokratë dhe merrte pjesë në asambletë e Klubit Mladych e të shoqatës së punëtorëve Vilem Kërber. Më 2 gusht 1914 shënon në ditarin e vet se po shkonte të notonte pasi kishte marrë vesh lajmin se Gjermania i kishte shpallur luftë Rusisë. Ajo që duhet të kuptohet nuk është fakti që Kafkës nuk i interesonte lufta; përkundrazi, duhet kuptuar që në vend të reagimit me nxitim dhe rrëmbim apo me frikë ose qartësi të rreme e të stisur përballë një ngjarjeje, pasojat e së cilës askush nuk i njihte akoma, Kafka preferon të ulet e të mendohet thellë, pa u ngutur, duke shkuar të notonte. Është saktësisht gjëja e parë që duhet të bëjë intelektuali i ri përballë një situate të ngjashme, ekstreme; të dytën mund ta ilustroj me një anekdotë mbi shkrimtarin çek.

Romancieri Michal Maresh tregon se një ditë të vitit 1912 Kafka mori pjesë në një manifestim proteste kundër ekzekutimit të anarkistit Lebëf në Paris; policia hyri me dhunë në tubim dhe në mes të grindjes të gjithë mundën ta shihnin, të gjatë e të dobët, me fytyrën e tij prej zogu, “i palëvizshëm në këmbë, në mes të betejës midis policëve dhe manifestuesve”, ndërsa kundërshtonte t’u bindej urdhrave që jepeshin në emër të ligjit, derisa rojat e çuan në komisariat. Këto dy fakte që përmenda janë për mua emblema e dyfishtë e intelektualit të ri. Kemi diskutuar shpesh për karakteristikat që duhet të ketë shoqëria jonë perfekte dhe në fund kemi arritur në konkluzionin që në atë republikë ideale vetëm tre personazhe janë të pazëvendësueshëm: një mësues, një mjek dhe një njeri që thotë “JO”. Mësuesi është ai që të mëson të jetosh; mjeku është ai që të mëson të vdesësh; njeriu që thotë “JO” është ai që mbron dinjitetin kolektiv: është ai që në situata të kufizuara, në momentet më të rrezikshme, kur vendoset fati i shoqërisë dhe është më e vështirë të ruhen nervat e të gjithë apo thuajse të gjithë e humbin kuptimin e realitetit dhe thonë “PO”, për një gabim të vlerësimit e kush nuk e bën nuk guxon të thotë “JO” nga frika se do të kundërshtohet prej shumicës, në atë moment, pasi të ketë shkuar në pishinë e të ketë reflektuar pa u ngutur dhe me seriozitetin maksimal e të ketë arritur në përfundim, ka kurajën të thotë “JO”, me qetësi, pa e ngritur zërin, me të njëjtin ngulmim të patrembur, me të njëjtën mungesë emocioni, me të njëjtën sjellje të papërkulshme e me të njëjtin dinjitet prej statuje me të cilin Kafka tha “JO” atë ditë të 1912- ës në mes të betejës mes policisë e manifestuesve.

Ky njeri nuk do që të ngrihet si shembull për askënd as t’i japë mësime askujt; dhe nuk thotë “JO” për kënaqësi as tekë apo për mburrjen e kundërshtimit; nuk është as konformist, as antikonformist. Nga refuzimi i tij nuk përfiton as ekonomikisht, as profesionalisht: thjesht ka kurajën të mendojë me qartësi dhe të veprojë në përputhje me atë që mendon.

Ky njeri është armiku i popullit i Ibsenit, njeriu i revoltuar i Kamysë, në shumë kuptime heroi i romaneve të mëdhenj të Kafkës. Ky njeri mishëron dinjitetin e intelektualit.

 

*Javier Cerkas Mena

(Ibahernando, 1962) është shkrimtar dhe eseist spanjoll. Nga 1989 docent i letërsisë spanjolle pranë Universitetit Girones.

 

Shkodra Press

Shkodra dikur sundohej nga princ Primi i Venedikut, i cili ia ka marrë Kralit të Puljes. Njerëzit e tij filluan të plaçkitin krahinat e Shkupit e, për këtë arsye, Fatihu mblodhi një fuqi të madhe dhe iu vërsul Shkodrës, të cilën, pas një rrethimi 40 ditor e pushtoi në vitin 883 dhe e bëri qendër të Sanxhakbeut.

Fatihu ia fali sundimin e Shkodrës Jusuf Beut me trashëgimi. Dhe sot, sundimtar i Shkodrës është Mehmet Pasha, stërnipi i Jusuf Beut. Kjo familja akoma edhe sot qquhet me emrin e Jusuf Beut - "Jusuf Begolli".

Mehmet Pasha më doli përpara dhe më përcolli në shtëpinë e dizdarit, ku paraqita letrën e Meleq Ahmet Pashës, të cilën pasi e lexoi, m'u kthye: "Ishallah, brenda 10 ditëve do të kem përgatitur borxhin e Zotnisë" dhe më dhuroi një qese me 500 grosh, sa për shpenzime banje dhe një palë rroba. Tridhjetë shokëve të mi u fali nga 30 grosh. Shpeshherë kam shkuar në shtëpinë e këtij zotërie, ku kalonim me gëzime e dëfrime, por nuk qëndronim gjatë dhe ktheheshim shpejt në Shkodër, për shkak të ndonjë lëvizjeje kryengritëse të venecianëve.

Taksa mbretërore që siguron beu arrin shumën 459.200 akçe. Ka 19 zeamete e 205 timare. Sipas ligjit, duke e llogaritur mbi bazën e të ardhurave, Shkodra nxjerr 4 mijë ushtarë, përbërë nga forcat e pashës, subashit, çeribashit, allajbeut dhe ushtarëve të municionit. Kjo fuqi, në kohë lufte, vihet nën komandën e vezirit të Rumelisë dhe të kolonelëve të tij. Luftëtarët e Shkodrës kanë qenë bashkë me ne dhe janë treguar trima të vërtetë në luftën e Ardelit.

Pashai i Shkodrës ka 40 qese të ardhura. Ai e siguron qetësinë e vendit me anën e 1 mijë bejlerëve që ka nën urdhrin e vet.

Autoritetet e Shkodrës janë: Sheh-ul Islami, i cili gjykon sipas Sheritatit; Nekibul Eshrafi me parësinë e fisnikët; kadiu me 150 akçe, qehajai i spahinjve, serdari i jeniçerëve, dizdari i kështjellës me ushtarët e tij, llogaritari, bazhdari, arkitekti, qehajai i qytetit dhe nëpunësi i haraçit.

 

Fortesa e Shkodrës

Fortesa e Shkodrës ngrihet mbi një shkëmb të lartë e të rreptë pranë liqenit të madh e të Bunës. Ajo është me katër kënde, por pak si e gjatë, e ndërtuar me gurë të gdhendur, e papenguar nga ndonjë mal. Është fortesë e plotë, por e vogël. Nuk ka hendeqe, por ka plot kulla, dhëmbë e bedena. Ajo ka dy porta. Njëra prej tyre vështron fushën e vogël dhe brenda kësaj porte është tyrbja e Mujo Babës. Në këtë fortesë ka pak shtëpi dhe vetëm një xhami, ajo e Sulltan Muhamedit, e cila është e mbuluar me tjegulla dhe e ndërtuar sipas stilit të vjetër. Fortesa ka 7 a 8 depo plot me ujë shiu. Nga kështjella deri në liqen ka një rrugë nëntokësore, të cilën e dinë vetëm njerëzit e fortesës, që mbushin ujë nëpërmjet kësaj rruge në kohën e rrethimit.

Brenda në fortesë nuk ka dyqane; ka vetëm 100 shtëpi ushtarësh, depo për ushqim e municion dhe shumë topa.

Mali i Taraboshit, që ndodhet në breg të Bunës, e pengon pak fortesën dhe mund të rrihet me topa 40 pëllëmbësh. Topat e vegjël nuk mund ta dëmtojnë, për arsye të liqenit që ndodhet në mes. Në rrëzë të kështjellës, në liqen, janë dajlanet e peshkut. Këto dajlane kanë administratë më vete dhe të ardhurat e tyre i janë lënë forcave të kështjellës.

Varoshi: Ka 1800 shtëpi muslimane, me nga dy kate, të ndërtuara të gjitha me gur, të mbuluara me rrasa e me tjegulla dhe të rrethuara me vreshta e kopshtie... Ka 15 lagje, ndër të cilat më të përmendurat janë lagjja e Bajazitit, e Ali Beut, e Hysen Beut, e Skelës, e Myftiut, e Kara Hasanit, dhe lagjja e Gjykatores në krye të pazarit.

Shkodra ka dhjetë xhami. Prej tyre më me emër janë xhamia e Pajazitit në krye të tregut, e cila ka përpara një pus shumë të mirë. Ajo është e mbushur me tjegulla dhe ka shumë xhemaat; xhamia e Hysen beut në lagjen e Ali Beut; xhamia e Kara Hysenit në Skelë. Veç këtyre ka edhe 70 mexhide. Pranë çdo xhamie ka edhe nga një medrese.

Hani i Mabashit (!) - ndërtim shumë i fortë e me çdo gjë të nevojshme brenda. Ka një banjë, të bukur e të këndshme, e cila e merr ujët në liqen me anë të dollapëve.

Veshja e shkodranit - shkodrani vesh petka cohe e tirq të mbërthyer me kopsa, në mes ngjesh brez mëndafshi dhe armatoset me jatagan e mburojë.

Gratë veshin ferexhe cohe, në krye venë një takie me majë në trajtë konike, si kësula e bostanxhinjve, që mbështillet pastaj me një tyl të bardhë. Në këmbë mbathin këpucët e verdha, shëtisin me urti e sjellje të plotë.

Ujët e ajri i Shkodrës janë shumë të mirë e prandaj banorët e saj janë me fuqi të plotë deri në moshën 70-80 vjeç. Ujët e Drinit e të Bunës është shumë i pastër e i mirë.

Mrekullitë e Shkodrës: Dora e plotfuqishme e krijuesit të gjithësisë ka krijuar në liqenin e Shkodrës 7 ujdhesa të vogla. Secila prej tyre ka sipërfaqen e disa lëmenjve. Kur ndodh ndonjëherë që të fryjë ndonjë stuhi e fortë, këto ujdhesa të vogla lëvizin nga vendi e vozisin nëpër liqen. Nganjëherë afrohen e bashkohen me njëra-tjetrën si zogjtë e squkës. Sipërfaqja e tyre është e lulëzuar e plot me blerime.

Shumë herë disa zotërinj shkojnë tek ato për t'u argëtuar dhe, kur fillon era e fortë, ujdhesat lëvizin nëpër liqen bashkë me njerëzinë që kanë në sipërfaqe, si me qenë Qoshku apo froni i Hazret Sulejmanit. Njerëzit argëtohen nëpër këto ujdhesa dhe i tregojnë me kënaqësi ngjarjet që u kanë ndodhur.

Në popull kallëzohet se, po të fryjë ndonjë erë e tërbuar, këto ujdhesa lëkunden, sa për pak gati lëvizin nga vendi. Duke qëndruar disa ditë në Shkodër, pati shpeshherë stuhi të fortë, por sytë nuk më panë lundrimin e ujdhesave.

U interesova dhe pyeta pleqtë mbi këtë çështje dhe ata ma vërtetuan lëvizjen e këtyre ujdhesave me këtë tregim: "Kur është nisur Sulltan Murati për Hotin ka nisur një erë e fuqishme dhe e rreptë, prej së cilës ka ngrirë edhe deti i Stambollit. Kjo erë rrëzoi shtëpitë dhe shkuli drurët e mëdhenj të cilët i fluturoi nëpër qiell. Pikërisht në atë vit ujdhesat e liqenit të Shkodrës e shëtisnin e lëviznin nëpër liqen herë mënjanë e herë në tjetrën". Kështu tregojnë pleqtë e vjetër e të vuajtur të Shkodrës.

Liqeni i Shkodrës: Ky liqen në rrëzë të kështjellës quhet Bunë. Bregu i tij është 11 milje dhe shtrihet nga lindja në përëndim. Pranë liqenit është Taraboshi. Një krah i këtij liqeni shtrihet teposhtë dhe diktohet deri në det.

Në rrëzë të shkëmbinjve, mbë të cilët ngrihet kështjella, ndodhen 10 dajlane për të gjuajtur peshk. Këto dajlane janë të shtetit dhe të ardhurat e tyre derdhen në arkën e kështjellës. Aty ka shumë lloje peshqish të shijshëm, por më shumë ka qefull dhe levrek. Ngjala e liqenit të Shkodrës është shumë e shijshme dhe mjekon shumë sëmundje. Ujët e liqenit është butë dhe lan stomakun.

Populli i Shkodrës është shumëklasësh: peshkatarët, ushtarët, tregtarët, detarët, industrialët, intelektualë dhe bujqit e vreshtave.

Shkodra ka 23 mijë vreshta. Banorët e Shkodrës janë krejtësisht shqiptarë dhe njerëz punëtorë. Tjetër komb nuk ka në Shkodër. Flasin krejt shqip, me një dialekt që nuk i përket asnjë gjuhe.

Mbi lumin e Drinit ka dy ura druri, e Hysen Beut dhe e Ali Politinës.

Tyrbja e Gazi Mujo Babës vizitohet shumë.

 

Evlija Çelebi, Shqipnija para dy shekujve

përkthye nga Salih Vuçiterna

sugjeroi Sait Saitit

Shkodra Press

Page 1 of 19

Te pergjithshme

Qejt e rrugave

Qejt e rrugave

Rozafa Shpuza / Ata sfidojnë indiferentë zhumhurin qytetas e nuk bahen merak se kanë bjerrë amanetin...

Dritëhije

Dritëhije

Zija Vukaj/  Aty në pedonalen e qytetit tim, ku përqafohen dashuritë e feve të mëdha abrahamike,...

Njeriu që thotë “JO”

Njeriu që thotë “JO”

Nga Javier Cerkas Mena  Përgatiti Zija Vukaj   E dimë ç’është intelektuali: bëhet fjalë për një person që,...

SONDAZH

Ku do i bëni pushimet e verës?

Brenda Shqipërisë - 39.1%
Nuk do bëj pushime - 37.9%
Jashtë Shqipërisë - 23%

Votat totale: 87
The voting for this poll has ended on: 20 Aug 2015 - 16:03

VIDEO PROMO

VIDEO PROMO